Merhaba sevgili okuyucular, önceki hafta Balıkesir’in Dursunbey ilçesindek maden ocağında meydana gelen kazada 13 , yaklaşık üç ay önce de Bursa’nın Mustafakemalpaşa ilçesinde meydana gelen kazada da 19 işçimiz hayatını kaybetmişti. Tabi bu kazaların ardından işverenin işyerinde yeterince işçi sağlığı ve iş güvenliği önlemlerini almadığı, devletin maden işyerlerinde yeterince  denetim yapmadığı gibi çok şey söylendi, çok şey yazıldı çizildi.

Maden ve yer altı işlerinde çalışmanın ne kadar zor olduğunu, insanı ne kadar yıprattığını, insanın ömründen ve ruhundan neleri alıp götürdüğünü en çok yaşayan bilir. Daracık alanda ve yerin metrelerce altında maden çıkarmak, kazı yapmak, tünel ve yer altı geçidi yapmak her babayiğidin harcı değil. Buralarda çalışan insanımız evlerine, çoluk çocuklarına  ekmek götürebilmek için bu işi yapmakta, hayatlarını tehlikeye atmaktadır. Evlerinden çıkarken belki de bu çıkışın son çıkış olacağını düşünerek çıkmakta ama işsiz kalıp eve ekmek götürememe korkusuyla yine yeraltında çalışmaya devam etmektedirler. Tüm ssklı çalışanların yaklaşık yüzde dördüne tekabül eden yer altı çalışanlarının emekliliği normal çalışanlara göre farklı düzenlenerek nispeten daha kolay emekli olmalarını yolu açılmıştır.

Yer altında çalışanlar daha erken emekli olabilir.

506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunun mülga 60 ıncı maddesinin;

- B bendi, maden işyerlerinin yer altı işlerinde çalışanların,

- D bendi ise, yine çalışmalarının en az 1800 gününü maden işlerinin yer altı işlerinde geçiren sigortalıların, yaşlılık sigortasından aylığa hak kazanma özel şartlarını düzenlemekte idi. 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu ile yukarıda belirtilen sigortalıların müktesep hakları korunarak Kanunun geçici 9 uncu maddesinin altıncı fıkrası ile maden işyerlerinin yer altı işlerinde çalışanlar ile çalışmalarının en az 1800 gününü maden işlerinin yer altı işlerinde geçiren sigortalıların, 506 sayılı Kanunda öngörülen aylığa hak kazanma koşulları korunmuştur.

1) Maden İşyerlerinin Yeraltı İşlerinde Çalışanlar

5510 sayılı Kanuna göre; 1 Ekim 2008 tarihinden önce bazı hükümleri yürürlükten kaldırılan 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanununa göre sigortalı sayılanlardan;

             a) En az 20 yıldan beri Bakanlıkça tespit edilen maden işyerlerinin yeraltı işyerlerinde sürekli çalışan ve bu işlerde en az 5000 gün malûllük, yaşlılık ve ölüm sigortaları primi ödeyen sigortalılara yazılı talepleri halinde 28 inci maddenin ikinci fıkrasının (a) bendindeki yaş şartları aranmaksızın yaşlılık aylığı bağlanır.

             b) En az 25 yıldan beri Bakanlıkça tespit edilen maden işyerlerinin yer altı işlerinde yeraltı münavebeli işlerinde çalışan ve bu işlerde en az 4000 gün malûllük, yaşlılık ve ölüm sigortaları primi ödeyen sigortalılara da 8100 gün prim ödemiş sigortalılar gibi yaşlılık aylığı bağlanır.

             c) 50 yaşını dolduran ve malûllük, yaşlılık ve ölüm sigortalarına tâbi çalışmalarının en az 1800 gününü Bakanlıkça tespit edilen maden işyerlerinin yeraltı işlerinde geçirmiş olan sigortalılara da sigortalı olarak işe giriş tarihi 08/09/1999 dan önce olanlara 5000 gün veya 15 yıllık sigortalılık süresi ve en az 3600 gün, sigortalı olarak işe giriş tarihi 08/09/1999 dan  sonra olanlara ise 7000 gün veya 25 yıllık sigortalılık süresi ve en az 4500 prim gün sayısı koşullarının yerine gelmesi halinde, yaşlılık aylığı bağlanır.

          Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten önce (01/10/2008 öncesi) belirtilen işlerde çalışmaya başlayan sigortalıların, bu Kanunun yürürlük tarihinden önce veya sonra bu işlerde geçen çalışmalarının en az 1800 gün olması halinde bu çalışmalarının ¼ü toplam prim ödeme gün sayılarına ilave edilir. Bunlar için malûllük, yaşlılık ve ölüm sigortaları primi, sigortalının prime esas kazancının % 23’üdür. Bunun % 9’u sigortalı hissesi, % 14’ü de işveren hissesidir.

Bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten sonra(01/10/2008 sonrası) ilk defa maden işyerlerinin yer altı işlerinde geçen çalışmaların her 360 günü için prim ödeme gün sayısına 180 gün ilave yapılır. Yine emeklilik yaş hadlerinden de bu işlerde en az 1800 gün çalışmış olmak şartıyla  indirim yapılır.

5510 sayılı Kanun kapsamında sayılan maden işlerinin yer altı işlerinde geçen prim ödeme gün sayılarına, bu işyerlerinde ve işlerde geçen çalışma sürelerinin her 360 günü için 180 gün, fiilî hizmet süresi zammı olarak eklenir. 360 günden eksik sürelere ait fiilî hizmet süresi zammı, 360 gün için eklenen fiilî hizmet süresi ile orantılı olarak belirlenir. Çalışmanın fiili hizmet süresi zammı kapsamında değerlendirilebilmesi için sigortalının maden işlerinin yer altı işlerinde fiilen çalışması ve söz konusu işlerin risklerine maruz kalması şarttır.

Ayrıca, yaş haddi indiriminden yararlanabilmek için sigortalıların söz konusu işlerde (01/10/2008 sonrası) en az 1800 gün çalışmış olmaları şarttır. Maden işlerinin yer altı işlerindeki çalışmalardan dolayı prim ödeme gün sayılarına eklenen fiili hizmet süresi zammı ile yaş hadlerinden indirimde süre sınırı uygulanmaz. Bu anlattıklarımızı aşağıda yer aldığı şekilde tablolaştırabiliriz.

Anlattıklarımızla beraber tablo incelendiğinde, 1 ekim 2008’den sonra işe giren ve maden veya yer altı işlerinde çalışanların emekliliği kısmen zorlaştırılmıştır. Normal statüde çalışanlara göre de önemli ölçüde emeklilikleri kolaylaştırılmıştır. Temennimiz yapılacak yeni bir yasal düzenleme ile yeraltında çalışan işçilerimizin yine eskiden sahip oldukları emeklilik haklarına kavuşmalarıdır.

Okurlara Cevap…

Soru: 11.04.1964 doğumluyum.11.09.1981 ssk girişim ve 6200 gün prim ve 30000 tl.ödemem var.2000 öncesi ödemem 2500.tl ve 2000 sonrası ödemem 27500 tl gözüküyor.yani zamanla erimiş.1984’te askerlik yaptım. Şimdi 1.5 ay sonra dilekçe vereceğim, vermeden önce askerlik borçlanmasını peşin yapabilirsem prim toplamıma ve dolayısıyla emekli aylığına artısı olur mu? Muhammet SARI

Cevap: Askerlik borçlanması yapmanızın size ciddi bir katkısı olmaz, ödeyeceğiniz askerlik borçlanması parasını başka  bir finansal enstrümanda değerlendirseniz daha fazla getirisi olur.

Soru:   İlk sigorta başlangıç tarihim 01/10/1983 TTK yeraltı maden işçisi olarak 22 yıl 3 aydır halen çalışıyorum.Emeklilik hakkını kazandım.Yıpranma hakkı ve askerlik dahil toplam prim ödeme gün sayım 10.758   İkramiye olduğu aylar tavanı tutturuyoruz.Emekli aylığı bağlama oranları her yıl kademeli olarak düşüyor diyorlar.Bir süre daha çalışmak mı,yoksa bağlanacak emekli aylığını düşürmemek adına hemen emekli olmak mı avantajlı? Çalışırken ödediğimiz primler emekli maaşını yükseltmez mi? Zonguldak’tan bir okuyucu

Cevap: Sizin maaşlarınız ortalama 2.000.-TL’nin üzerinde olduğundan çalışmaya devam etmeniz halinde, emekli olduğunuzda  maaşınızda bir düşüş olmaz, bilakis aylık bağlama oranı artacağından, emekli aylığınızda artar.

Soru: Emeklilik yıllarını ve prim günümü doldurarak işinden ayrılmış ve evde yaşının dolmasını bekleyen bekar bir bayanım.Babam vefat ettiğinden dolayı başka kimsem kalmadığından ssk'dan yetim maaşı almaktayım.Emeklilik için yaşımın dolmasına 6 sene daha var.Bu süre sonunda hem yetim maaşı hem de ssk'dan emekli maaşı almaya devam edebilir miyim? Ayşe KARAMAN

Cevap: Kendi çalışmalarınız nedeniyle emekli olduğunuzda, babanızdan dolayı SGK’dan yetim aylığı alamazsınız. Sadece kendi emekli aylığınızı alırsınız.